Jesteś tutaj: Zabytki > UNESCO > Smolnik

Smolnik

     Dawna cerkiew parafii greckokatolickiej pw. Świętego Michała Archanioła, obecnie kościół filialny parafii rzymskokatolickiej pw. Wniebowzięcia NMP. Wpisana do rejestru zabytków Województwa Podkarpackiego decyzją A-120 z 06.03.1969 r. Wieś położona jest w województwie podkarpackim, w gm. Lutowiska w powiecie bieszczadzkim.

Historia

     Obecna cerkiew jest trzecią z kolei świątynią powstałą w Smolniku. Została zbudowana w 1791 r. W swej architekturze prezentuje tzw. styl bojkowski, i jest jednym z nielicznych przykładów tego rodzaju budownictwa w polskiej części Karpat. W roku 1921 była odnawiana. Fotografia z tamtego okresu przedstawia cerkiew rozbudowaną od strony południowej o zakrystię, której po powojennych remontach nie zachowano. W tamtym czasie dachy pokryte były blachą. W 1944 wieś przyłączono do ZSRR. Wróciła w granice Polski w 1951 r. Cerkiew pozostawała po wojnie nieużytkowana aż do roku 1973 i uległa daleko posuniętej destrukcji. Utraciła w tym czasie całe wyposażenie wnętrza. Zanim przeszła w użytkowanie kościoła rzymskokatolickiego doczekała się gruntownego remontu. W 1969 wykonano podstawowe prace zabezpieczające budowlę od strony konstrukcyjnej. Oczyszczono bryłę świątyni z późniejszych naleciałości eksponując głównie te cechy architektury, które wynikały ze stylu właściwego dla osiemnastowiecznych bojkowskich świątyń. W 1975 wnętrze cerkwi było poddane renowacji z dostosowaniem do obecnie pełnionej funkcji. W 2004 pracowano przy podmurówce. W 2009 odnowiono resztki zachowanej we wnętrzu polichromii. Elementy pierwotnego wyposażenia cerkwi znajdują się w muzeach we Lwowie, Łańcucie, Sanoku. Znajdujące się we wnętrzu inne obiekty sztuki cerkiewnej – carskie wrota, obrazy, pochodzą z różnych świątyń.

 

Opis

     Cerkiew wzniesiona została na wzgórzu poza wsią. Wokół niej rozciąga się cmentarz otoczony drewnianym ogrodzeniem, ocieniony starodrzewem. W otoczeniu funkcjonowała niegdyś wolnostojąca dzwonnica. Cerkiew zbudowana jest w konstrukcji zrębowej na podmurówce z dzikiego kamienia. Ma układ trójdzielny, przy czym wszystkie jej człony – prezbiterium, nawa i babiniec założone są na planie kwadratu. Prezbiterium i nawa nakryte są zrębowymi kopułami, a babiniec kolebką. Każdy z członów nakryty jest osobnym czterospadowym dachem namiotowym. Elewacje świątyni obwiedzione są dookoła podcieniem wspartym na ostatkach uformowanych w zębaty kształt. Dachy i ściany poszyte są gontem. Wewnątrz, w nawie umieszczony jest chór muzyczny. Ściany w babińcu i nawie są nagie, natomiast ścianę tęczową zdobi dekoracja malarska zachowana tylko częściowo, dopełniająca niegdyś program ideowy i artystyczny niezachowanego do dziś ikonostasu. Przedstawia ona aniołów podtrzymujących baldachim i rozpiętą po obu jego stronach kotarę osłaniającą medaliony, w których widoczni byli niegdyś starotestamentowi prorocy. Jest to najstarsza dekoracja cerkwi, którą stylistycznie należy wiązać z późnym barokiem przechodzącym już w fazę klasycystyczną. Wskazuje na to rygorystycznie i konsekwentnie utrzymana symetria kompozycji. W prezbiterium malowidła są już późniejsze i mają charakter czysto dekoracyjny bez przekazu treści teologicznych. Ściany są gładko malowane i ujęte przy narożach pasami ornamentalnymi. Prawdopodobnie całe wnętrze cerkwi było pierwotnie rozjaśnione przez malarską dekorację ścian i sklepień. Obecna ciemna tonacja ścian części nawy i babińca oraz wyeksponowanie struktury nagiego zrębu jest efektem powojennych prac konserwatorskich zmierzających do nadania wnętrzu klimatu podkreślającego surowość i pierwotność życia jakie toczyło się w dawnych wiekach w Bieszczadach.

     W 2013 r na dorocznej sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa podjęta została decyzja o wpisaniu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO „Drewnianych cerkwi w polskim i ukraińskim regionie Karpat”. Wśród 16 najwartościowszych obiektów uznanych za ważne dla światowego dziedzictwa znalazła się również cerkiew w Smolniku, zakwalifikowana jako przykład cerkwi typu bojkowskiego.

 

Tekst opracował: Antoni Bosak, sierpień 2015

Fotografie

             


Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków z/s w Przemyślu.


ul. Jagiellońska 29
37-700 Przemyśl
tel.: (16) 678 59 44, 16) 678 61 78
e-mail: wkzabytkow@wuozprzemysl.pl, ksiegowosc@wuozprzemysl.pl

Delegatura w Rzeszowie


ul. Mickiewicza 7
35-064 Rzeszów
tel./fax: (17) 853 94 61
e-mail: uozrzeszow@wuozprzemysl.pl

Delegatura w Krośnie


ul. Bieszczadzka 1
38-400 Krosno
tel./fax: (13) 432 24 01
tel: (13) 432 03 06
e-mail: uozkrosno@wuozprzemysl.pl

Delegatura w Tarnobrzegu


ul. 1 Maja 4
39-400 Tarnobrzeg
tel./fax: (15) 822 15 95
e-mail: uoztarnobrzeg@wuozprzemysl.pl